နောက်ခံသမိုင်းအကြောင်းအရာနှင့် လက်ရှိအခြေအနေ

တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်များအနက် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သော ဒုတိယအကြိမ် ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်အား ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပပြီးနောက် ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါသည်။ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စတင်အသက်ဝင်ခဲ့သော ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အခန်း (၄)၊ ပုဒ်မ ၁၆၁ ၌ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပြည်နယ် လွှတ်တော်များကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့စည်းရန် ပြဋ္ဌာန်းထားပါသည်-

(က)        တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်များတွင် မြို့နယ် တစ်မြို့နယ်လျှင် (၂) ဦးကျစီ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည့် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ၊

(ခ)          တိုင်းဒေသကြီးတွင် ထိုတိုင်းဒေသကြီးရရှိပြီးသော သို့မဟုတ် ထိုတိုင်း ဒေသကြီးအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုရရှိပြီးသော  တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများမှအပ ကျန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လျော်ကန်သင့်မြတ် သောလူဦးရေဖြစ်သည့် နိုင်ငံတော်ရှိ လူဦးရေစုစုပေါင်း၏ သုညဒဿမတစ် ရာခိုင်နှုန်းနှင့်အထက် ရှိကြောင်း သက်ဆိုင်ရာက သတ်မှတ်သော တိုင်းရင်း သားလူမျိုးများအသီးသီးက လူမျိုးတစ်မျိုးလျှင် တစ်ဦးကျစီ ရွေးကောက် တင်မြှောက်သည့် တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ၊

(ဂ)         ပြည်နယ်များတွင် ထိုပြည်နယ်ရရှိပြီးသော သို့မဟုတ် ထိုပြည်နယ်အတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ စီရင်စုရရှိပြီးသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများမှအပ ကျန်တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လျော်ကန်သင့်မြတ်သော လူဦးရေ ဖြစ်သည့် နိုင်ငံတော်လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ သုညဒဿမတစ် ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အထက်ရှိကြောင်း သက်ဆိုင်ရာက သတ်မှတ်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အသီးသီးက လူမျိုးတစ်မျိုးလျှင် တစ်ဦးကျစီ ရွေးကောက် တင်မြှောက်သည့် ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ၊

(ဃ)        ပုဒ်မခွဲ (က) နှင့် (ခ) သို့မဟုတ် ပုဒ်မခွဲ (က) နှင့် (ဂ) တို့အရ ရွေးကောက် တင်မြှောက်သည့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် စုစုပေါင်း၏ သုံးပုံတစ်ပုံနှင့် ညီမျှသော တပ်မတော်ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ်က ဥပဒေနှင့်အညီ အမည် စာရင်းတင်သွင်းသည့် တပ်မတော်သား တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ၊

ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်အနေဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ၁၆၈တွင် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ သက်တမ်းသည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ သက်တမ်းနှင့် အညီဖြစ်သည်။ ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ သက်တမ်းကုန်ဆုံးသောနေ့တွင် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ သက်တမ်းသည်လည်း ကုန်ဆုံးသည်ဟု ဖော်ပြထားပါသည်။ လက်ရှိ ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ သက်တမ်းသည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ကုန်ဆုံး မည်ဖြစ်ပါသည်။

လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းတွင် လွှတ်တော် ကိုယ်စား လှယ်များသည် ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦးနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦးကို လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များထဲမှ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ရမည်။ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတို့သည် နောင်တစ်ကြိမ် လွှတ်တော်သက်တမ်း ပထမပုံမှန်အစည်းအဝေး စတင်မကျင်းပမီ အချိန်အထိ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတာဝန် ထမ်းဆောင်  ရမည်ဖြစ်ပါသည်။

ဥပဒေပြုခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍လည်း ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ၁၈၈တွင် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်သည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ဇယား ၂ တွင် ဖော်ပြထားသော တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေပြုစာရင်းပါ ကိစ္စရပ်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်တစ်ဝန်းလုံးအတွက် သော်လည်းကောင်း၊ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် တစ်စိတ်တစ်ဒေသအတွက် သော်လည်းကောင်း အာဏာသက်ရောက်စေရန် ဥပဒေပြုခွင့်ရှိသည်။

ဥပဒေတင်သွင်းခြင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပုဒ်မ ၁၉၀ (က) တွင် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အဆင့် အဖွဲ့အစည်းများသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဇယား ၂ တွင်ဖော်ပြထားသော တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေပြုစာရင်းပါ ကိစ္စရပ်များအနက် မိမိတို့ စီမံခန့်ခွဲသည့်ကိစ္စရပ်များနှင့် စပ်လျဉ်းသော ဥပဒေကြမ်းများကို သတ်မှတ်ထားသည့် နည်းလမ်းများ နှင့်အညီ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းခွင့်ရှိသည်။ ပုဒ်မ ၁၉၀  (ခ) တွင် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ကသာ တင်သွင်းခွင့်ရှိသော တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဒေသန္တရစီမံကိန်း၊ နှစ်စဉ်အရ အသုံးခန့်မှန်းခြေငွေစာရင်းနှင့် အခွန်အကောက် ဆိုင်ရာဥပဒေကြမ်းကို သတ်မှတ်ထားသည့် နည်းလမ်းများနှင့်အညီ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်လွှတ်တော်သို့ တင်သွင်းရမည်။ ပုဒ်မ ၁၉၁ တွင် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဇယား ၂ တွင် ဖော်ပြထားသော တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်ဥပဒေပြုစာရင်းပါ ကိစ္စရပ်များအနက် တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့သာ ဥပဒေကြမ်း တင်သွင်းရမည်ဟု ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၌ သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ကိစ္စရပ်များမှအပ ကျန်ကိစ္စရပ်များနှင့် စပ်လျဉ်းသော ဥပဒေကြမ်း များကို သတ်မှတ်ထားသည့် နည်းလမ်းများနှင့်အညီ တိုင်းဒေသကြီး သို့မဟုတ် ပြည်နယ် လွှတ်တော်သို့    တင်သွင်းခွင့်ရှိသည်။    နိုင်ငံတော်၏   နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲတွင်   မူဝါဒသစ်များ ချမှတ်ခြင်း၊ ဥပဒေသစ်များရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းခြင်းများဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး အားကောင်းလာစေခြင်းကိုလည်း ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်။ ဥပဒေပြုရေးမဏ္ဍိုင်မှ အတည်ပြုထားသော ဥပဒေများကို အုပ်ချုပ်ရေးမဏ္ဍိုင်၊ တရားစီရင်ရေးမဏ္ဍိုင်မှလည်း အပြည့်အဝကျင့်သုံး အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ရမည်ဖြစ်ပါသည်။

ဥပဒေကို စောင့်ကြည့်လေ့လာရာတွင် ပြည်သူကို ကိုယ်စားပြုသော အဖွဲ့အစည်းများ  အနေဖြင့် လွှတ်တော်များသည် ဥပဒေများကို နှိုင်းယှဉ်စဉ်းစား သုံးသပ်ကာ ဆွေးနွေးအတည်ပြု ရပါသည်။ လွှတ်တော်တစ်ရပ်အနေဖြင့် ဥပဒေကို စောင့်ကြည့်လေ့လာနိုင်ရန်အတွက် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များသည် ဥပဒေကြမ်းနှင့် ပြင်ဆင်ချက်များကို ဖတ်ရှုလေ့လာ သုံးသပ်နိုင်စွမ်း ရှိရပါမည်။ သို့မှသာ ၎င်းတို့သည် မူဝါဒပြောင်းလဲမှုများကို အဓိပ္ပါယ်ကောက်ယူကာ အဆိုပြု တင်ပြလာသော စည်းမျဉ်းဥပဒေများကို ဆန်းစစ်လေ့လာနိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။

လွှတ်တော်၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုဆိုသည်မှာ နိုင်ငံသားများကို ကိုယ်စားပြုသူများမှ အုပ်ချုပ်ရေး၏ လုပ်ဆောင်ချက်များအား လေ့လာဆန်းစစ်ခြင်းနှင့် စောင့်ကြည့်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်။ လွှတ်တော်၏ စောင့်ကြည့်လေ့လာခြင်းလုပ်ငန်းသည် ဒီမိုကရေစီစနစ်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်ပါ သည်။ လွှတ်တော်မှ စောင့်ကြည့်လေ့လာ ရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ အာဏာခွဲဝေမှု ဟန်ချက်ညီ မျှတကြောင်း သေချာအောင်လုပ်ဆောင်ရန်နှင့် ပြည်သူ့အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ရန်ဟူသည့် လွှတ်တော်၏အခန်းကဏ္ဍခိုင်မာစေရန်အတွက် ထိရောက်သော စောင့်ကြည့် လေ့လာမှုသည် အဓိက ကျသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေပါသည်။ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များသည် မဲဆန္ဒရှင်များ၏ အမြင်ရှုထောင့်များကို နားလည်သိရှိစေရန် အတွက် ၎င်းတို့နှင့် ဆက်သွယ်ထိတွေ့ကာ ဆွေးနွေး ဖလှယ်မှုများ ပြုလုပ်ရပါမည်။ ပြည်သူများ၏ အမြင်များတင်ပြချက်များအပေါ် လိုအပ်ပါက ဥပဒေပြုခြင်း၊ အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးခြင်း၊ လွှတ်တော်တွင် ဥပဒေပြုရေးလုပ်ငန်း တာဝန်အပြင် စောင့်ကြည့်လေ့လာမှု ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ၎င်းအတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းပေးလိုက်သော ဥပဒေများအား အပြည့်အဝ အကောင်အထည်ဖော်နေကြောင်း တိကျစွာလုပ်ဆောင် နိုင်မည်ဖြစ်ပါသည်။

ဖော်ပြပါ အခြေအနေများကြောင့် ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်မှ လွှတ်တော် ရုံးဝန်ထမ်း အကြီးအမှူးနှင့် လွှတ်တော်ရုံးဝန်ထမ်းများက ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်တည်ဆောက်ရာတွင်  မဟာဗျူဟာကျသော ချဉ်းကပ်မှုဖြင့် လုပ်ဆောင်သွားခြင်းဖြင့် ကရင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်၏ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင် ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ပါသည်။

ဤသို့ မဟာဗျူဟာစီမံကိန်းရေးဆွဲမှု အဆင့်ဆင့်မှ ကရင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်၏ အနာဂတ် ရည်မှန်းချက်ပေါ်ထွက်လာပြီး ဦးတည်ချက်ကို သတ်မှတ်ဆုံးဖြတ် နိုင်ခဲ့ပါသည်။ ၎င်း အပြင် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် စိန်ခေါ်မှုများ၊ အတွေ့အကြုံသစ်များကို မျှော်မှန်းသုံးသပ်ရေးဆွဲကာ ပိုမို ကောင်းမွန်သော အစီအစဉ်များဖြင့် အနာဂတ်ရည်မှန်းချက်များကို အသွင်သဏ္ဍာန်နှင့် အနှစ်သာရ ပြည်စုံအောင် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ပါသည်။